استفاده از آنتیبیوتیکها زمانی در صنعت طیور بسیار فراگیر و همهگیر بود. اما برخی از مرغداران بر این باورند که زمان تغییر فرا رسیده است. علاوه بر این، کاهش مصرف آنتیبیوتیکها در کشاورزی و دامپروری میتواند به مبارزه با یکی از بزرگترین تهدیدات سلامت عمومی جهان، یعنی «مقاومت آنتیبیوتیکی»، کمک کند.
انتشار: 9 ژوئن ۲۰۲۶ | 19 خرداد ۱۴۰۵
«جان» و «تراویس گرایمز» در جامعه کوچک دانبار (Dunbar) واقع در کارولینای شمالی ایالات متحده متولد و بزرگ شدهاند. از آنچه در اواخر دهه ۱۸۰۰ به عنوان یک مزرعه تنباکو آغاز شد، آنها اکنون نسل چهارم کشاورزانی هستند که در زمینهای خود فعالیت میکنند و از بیش از ۱۰۰,۰۰۰ قطعه مرغ مراقبت مینمایند.
تراویس، برادر کوچکتر، درباره اشتیاق خود به مرغداری میگوید: «همه میگویند این کار در خون شماست. فکر کنم بتوان گفت من همیشه میدانستم که میخواهم چه کاری انجام دهم».
در دو سال اول فعالیت در صنعت طیور، برادران گرایمز به راحتی برای پیشگیری از بیماریها و بهبود نرخ رشد مرغهای خود به استفاده از آنتیبیوتیکها متوسل میشدند، همانطور که حدود ۹۰ درصد از مزارع پرورش طیور در سراسر ایالات متحده در آغاز قرن حاضر (سال ۲۰۰۰ میلادی) این کار را انجام میدادند.
در سراسر جهانِ پرورش طیور، جوجهها معمولاً آنتیبیوتیکها را در کنار واکسیناسیون روتین خود دریافت میکردند. تا از ورود و نفوذ عوامل بیماریزای عفونی به داخل تخممرغ از طریق سوراخ ایجاد شده روی پوسته توسط سوزن تزریق جلوگیری شود. همچنین به آنها در طول تمام دوره زندگیشان، آنتیبیوتیک در خوراک (دان مصرفی) داده میشد؛ این کار هم با هدف پیشگیری از بیماریهای شایع طیور صورت میگرفت و هم برای تنظیم میکروبیوم روده جهت افزایش توده بدنی و بهبود راندمان رشد و افزایش وزن مرغها کارایی داشت.
اما به گفته دکتر بروس استوارت-براون (Bruce Stewart-Brown)، مدیر ارشد علمی شرکت پردو فارمز (Perdue Farms)، پس از حذف تدریجی آنتیبیوتیکها، تیم متوجه شد که بسیاری از این فرآیندها در واقع «عصای زیر بغل برای مدیریت خوب» (ابزارهای کمکی موقت برای جبران ضعفهای مدیریتی بهداشتی) بودند، نه ابزارهای ضروری و غیرقابل جایگزین.
امروز، مرغداران آنها صرفاً گامهای مکانیکی و بهداشتی بیشتری را برای جلوگیری از ورود باکتری به زخم ناشی از تزریق واکسن برمیدارند: آنها تخممرغها را تمیزتر نگه میدارند و واکسنهای خود را در محفظهها و چکمههای مخصوص و کاملاً ضدعفونیشده مخلوط و آماده میکنند. استوارت-براون با نگاهی به گذشته اظهار میدارد که مصرف آنتیبیوتیک در مرحله واکسیناسیون «احتمالاً بزرگترین و مهمترین نمونه استفاده بیش از حد از آنتیبیوتیکها بود».
برای پیشگیری از بیماریهای شایع در طول دوره زندگی مرغها، نظیر بیماری انگلی کوکسیدیوز (coccidiosis)، مرغداران گلههای خود را تحت نظارت و پایش بسیار دقیقتری قرار میدهند؛ این کار از طریق فراهم کردن آب آشامیدنی باکیفیتتر، کنترل شدیدتر رطوبت بستر و حفظ سالنهای پرورش مرغ تمیزتر صورت میگیرد و آنها تمام تلاش خود را به کار میبندند تا هرگونه علائم اولیه بیماری را در مراحل ابتدایی شناسایی کنند. استوارت-براون میگوید: «ما مجبور شدیم به نوعی به کارشناسان کوکسیدیوز تبدیل شویم و با دیدگاهی بسیار جامعتر و کلنگر به این موضوع نگاه کنیم».
با این حال، در سال ۲۰۰۲، تحت هدایت و راهنمایی شرکت پردو فارمز - زنجیره یکپارچهای که برادران گرایمز مرغهای خود را برای آن پرورش میدهند - آنها شروع به حذف تقریباً کامل آنتیبیوتیکها کردند. جان با اشاره به ترس و تردید اولیه خود میگوید: «در شروع کار، اولش کمی سخت بود.» بروس استوارت-براون نیز در توصیف واکنش اولیه برخی از مرغداران به تصمیم توقف مصرف روتین آنتیبیوتیک، از واژههای «دلهره و نگرانی» استفاده میکند. اما واقعیت این بود که تعداد فزایندهای از مشتریان تماس میگرفتند و نگرانیهای خود را درباره مصرف بیش از حد آنتیبیوتیک در سراسر کشور ابراز میداشتند. استوارت-براون میگوید: «آنها خریدار مرغهای تولیدی ما هستند، بنابراین باید در این زمینه حق رای و نظر داشته باشند.» اگر راه جایگزینی برای پرورش مرغ وجود داشت، تیم او حتماً آن را پیدا میکرد.
تا سال ۲۰۱۷، سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) مصرف آنتیبیوتیکهایی را که از نظر پزشکی برای درمان بیماریهای انسانی اهمیت حیاتی دارند، به عنوان محرک رشد در خوراک مرغ ممنوع اعلام کرد. (البته این داروها همچنان میتوانند برای درمان و پیشگیری از بیماریها استفاده شوند، اما حتماً باید توسط یک دامپزشک مجاز تجویز گردند.).
برای اینکه مرغها اشتها و تغذیه کافی داشته باشند، تیم استوارت-براون مواد محرک و تحریککننده را از خوراک مرغ حذف کرد و رژیم غذایی آنها را به یک رژیم کاملاً گیاهی، سرشار از پروبیوتیکها و سایر ابزارهای غیر آنتیبیوتیکی که به تغذیه مطلوب جوجهها کمک میکنند، تغییر داد. امروزه، آنتیبیوتیکها تنها زمانی برای درمان طیور بیمار استفاده میشوند که یک بیماری عفونی واقعاً در کل گله شیوع پیدا کند. اما استوارت-براون معتقد است از آنجایی که کاهش مصرف آنتیبیوتیک مستلزم تغییر بسیاری از عادتهای روزمره مرغداری توسط کشاورزان بوده است، گلهها عملاً کمتر از گذشته بیمار میشوند. به گفته استوارت-براون، در حالی که در اوایل دهه ۲۰۰۰ حدود ۳ تا ۵ درصد از گلهها برای مهار بیماری نیاز به درمان آنتیبیوتیکی داشتند، این درصد اکنون به کمتر از ۱ درصد کاهش یافته است.
بروس استوارت-براون از شرکت پردو فارمز تأکید میکند: «مصرف واقعی و هوشمندانه آنتیبیوتیکها باید صرفاً به معنای درمان (تراپی) باشد، نه پیشگیری روتین یا تحریک رشد».
در حالی که در سال ۲۰۱۳ حدود ۹۰ درصد از جوجههای گوشتی در کارخانههای جوجهکشی سراسر ایالات متحده آنتیبیوتیک دریافت میکردند، این میزان در سال ۲۰۲۴ به کمتر از ۱ درصد رسیده است.
اما عاری نگه داشتن جوجهها از آنتیبیوتیک، فراتر از رعایت بهترین شیوههای مدیریتی در مزارع بوده است؛ این اقدام، گامی بسیار مهم به سمت مبارزه با مقاومت آنتیبیوتیکی است؛ یک تهدید جدی برای سلامت عمومی جهان که سالانه در مرگ نزدیک به پنج میلیون نفر نقش دارد. بسیاری از آنتیبیوتیکهایی که در گذشته برای طیور استفاده میشد، دقیقاً همان داروهایی هستند که در طب انسانی برای درمان طیف وسیعی از بیماریها از آکنه گرفته تا ذاتالریه تجویز میشوند؛ داروهایی مانند تتراسایکلین، سولفونامیدها یا جنتامایسین (که برای درمان عفونتهای شدیدی نظیر مننژیت و عفونتهای خونی کاربرد دارد).
وارد کردن مقادیر بیشتری از این آنتیبیوتیکها به جهان - از طریق خوراندن مداوم آنها به مرغها، رهاسازی محصولات جانبی و پسماندهای دارویی آنها در سیستم فاضلاب و مواجهه مستقیم مرغداران با این مواد - فرصتهای بیشتری را به عوامل بیماریزا داد تا مکانیسمهای مقاومت خود را در برابر این داروها تقویت کنند.
این یک مسئله بسیار جدی و ملموس در دنیای واقعی است. مقاومت آنتیبیوتیکی در دو پنجم از بیماریهای باکتریایی تحت نظارت سازمان جهانی بهداشت (WHO) افزایش یافته است. در سالهای اخیر، بیش از ۴۰ درصد از عفونتهای ناشی از باکتری ایشرکیا کلی (.E. coli) و بیش از ۵۵ درصد از عفونتهای ناشی از باکتری کلبسیلا پنومونیه (.K. pneumoniae) - که عامل بیماریهای شدیدی چون ذاتالریه و عفونتهای مجاری ادراری است - مقاومت شدیدی به آنتیبیوتیکهای خط اول درمان نشان دادهاند. در مجموع، بانک جهانی تخمین میزند که بحران مقاومت ضد باکتریایی میتواند تا سال ۲۰۵۰ منجر به تحمیل ۱ تریلیون دلار هزینههای درمانی اضافی به سیستمهای بهداشتی جهان شود.
تحقیقات جدید پیشنهاد میکنند که حتی آنتیبیوتیکهای گروه یونوفور (ionophores) - که بیش از یک سوم آنتیبیوتیکهای مصرفی در بخش کشاورزی و دامپروری ایالات متحده را تشکیل میدهند اما به دلیل عدم استفاده مستقیم در پزشکی انسانی، بیخطر فرض میشدند - نیز مقاومت را در برخی از بیماریهای انسانی افزایش میدهند. الکس وانگ (Alex Wong)، متخصص ژنتیک از دانشگاه کارلتون کانادا معتقد است: «برخی از فرضیاتی که ما درباره آنتیبیوتیکهایی نظیر یونوفورها داشتهایم، احتمالاً نادرست هستند».
وانگ کشف کرد که وقتی باکتریها واجد مجموعهای از ژنها میشوند که در برابر یونوفورها مقاومت ایجاد میکنند، به احتمال بسیار زیاد ژنهای مقاوم در برابر داروهای حیاتی انسانی را نیز با خود حمل خواهند کرد. وانگ که بیش از ۱۰ ارتباط ژنتیکی اینچنینی بین ژنهای مقاوم به یونوفور و ژنهای مقاوم در برابر پاتوژنهای انسانی کشف کرده، میگوید: «به طور تصادفی، یونوفورها ژنهای دیگری را نیز انتخاب و غربال میکنند که ما در سلامت انسان به شدت به آنها اهمیت میدهیم».
البته تحقیقات مشابه از سایر تیمهای پژوهشی نشان داده است که ممکن است خطر انتقال مقاومت آنقدرها هم که در ابتدا به نظر میرسد بزرگ نباشد، چرا که سویههای حیوانی و سویههای انسانی این باکتریها تفاوتهای ساختاری جزئی با یکدیگر دارند. با این وجود، به عقیده وانگ، برای شفافسازی کامل بهترین دستورالعملهای بهداشتی در آینده، نیاز مبرم به انجام مطالعات بیشتر وجود دارد. وانگ در نهایت نتیجهگیری میکند: «خلاصه کلام این است که ما باید درباره نحوه درمان و مصرف دارو در حیوانات خود بسیار محتاط باشیم».
لینک مقاله
ترجمه و گردآوری توسط واحد دامپزشکی شرکت دانش بنیان پسوک


